Wordpress Themes

نژادهای گوسفند

 

شناخت پرورش گوسفند و اهمیت آن

 

بدون شک کوچکی جثه، قابلیت رام شدن و بهره دهی زیاد از نقطه نظر تولید گوشت، شیر و پشم وسایر فرآورده های آن باعث شده است که نظر انسان به این حیوان جلب گردد. در ایران علوفه مراتع متغییر است و گوسفندان همانند شتر مواد لازم را در بدن خود به صورت دنبه و دیگر مواد ذخیره می کند. به خاطر مسایل مذهبی و اهمیت قربانی کردن، گوشت گوسفند در درجه اول و دیگر فرآورده های آن در درجه دوم اهمیت قرار دارد.

به علت عدم آگاهی گوسفندداران ایرانی اغلب گوسفندان ایرانی اصالت خود را از دست داده و به صورت ناخالص در آمده اند.
دامنه های سلسله جبال زاگرس در جنوب غربی و مرکز و سلسله جبال البرز در شمال ایران مناطق مناسبی برای پرورش گوسفند در ایران هستند.

محاسن و معایب پرورش گوسفند

محاسن:
۱٫ گوسفند یک حیوان نسبتاً خوش بنیه ای است که آب و هوای متغییر و خشک را تحمل می کند و با فقیرترین علوفه و غذل ها را رشد خود ادامه می دهد.
۲٫ بوسیله گوسفند می توان زمین های نا مرغوبی که برای کشت و زرع مناسب نیست با ایجاد مرتع مصنوعی مورد استفاده قرار داد.
۳٫ گوسفند در مقایسه با سایر دام ها به جیره نگهداری کمتری احتیاج دارد و بیشتر غذایی را که دریافت می کند صرف تولید رشد و نمو خود مینماید. به همین سبب در بیشتر کشورهای دنیا از نقطه نظر اقتصادی در رتبه اول قرار دارد.
۴٫ انواع فرآورده های گوسفند را در تمام طول سال می توان به بازار عرضه کرد، به همین جهت دامدار کمتر با مشکلات مالی مواجه می شود.
۵٫ برگشت سرمایه نسبتاً سریع است، به عنوان مثال بره را در ۳ ماهگی یعنی ۸ ماه پس از آبستنی می توان فروخت.
۶٫ عادت گوسفند از نظر دفع فضولات و به ویژه در نقاط مرتفع چراگاه و مرتع از نظر تقویت و کود دهی خاک مورد توجه و اهمیت است.
۷٫ پشم حاصله را می توان به راحتی انبار کرد و در زمان مناسب به بازار عرضه کرد یا به مسافت های دور فرستاد.
۸٫ چربی خالص پشم (لالولین) که از پساب حاصله از شستشوی پشم به وسیله روش های شیمیایی جدا می گردد به عنوان مخلوط کننده کرم های آرایشی و طبی استفاده می گردد.

معایب:
۱٫ گوسفند معمولاً از نظر حیوانات مهاجم به ویژه سگ و گرگ در معرض مخاطره است.
۲٫ گوسفند در برابر آسیب ها و بیماری ها و به ویژه عوارض انگلی نسبت به سایر دامها بیشتر حساس است.
۳٫ حرفه چوپانی از نظر اجتماعی چندان چشمگیر نیست و به همین جهت سیستم چوپانی پرورش گوسفند معمولاً با کمبود افراد مجرب مواجه است.
۴٫ الیاف مصنوعی که از ترکیبات شیمیایی و رزین تولید می شود می تواند به عنوان ماده جایگزین پشم با آن رقابت نماید.

اهمیت استفاره از مراتع در پرورش گوسفند

در بیشتر مناطق دنیا پروش گوسفند به صورت چرای آزاد یعنی به شکل همان سنت اولیه انسان با استفاده از مراتع طبیعی انجام می پذیرد.

انواع چرا

۱٫ چرای گسترده یا آزاد: به دو نوع نوع گسترده نسبی و مطلق تقسیم می گردد که در نوع اول گله در کل طول سال در کل مرتع چرا می کند ولی در حالت دوم قسمتی از مرتع برای جمع آوری غذای زمستانی حفظ می گردد.
۲٫ چرای انتقالی یا بسته: در این روش مرتع به وسیله حصار به قطعات مختلفی تقسیم می گردد و گوسفندان در هر ایامی از سال در قسمتی از مرتع به سر می برند. از تفاوت هایی که این روش با روش گسترده دارد این است که به علت بسته بودن گیاهان نا مطبوع هم به مصرف گوسفند میرسد.
۳٫ چرای مخلوط : گاهی اوقاط و بر حسب شرایط می توان حیوان دیگری را در چرای گوسفند وارد ساخت، از انواع چرای مخلوط می توان چرای گوسفند و گاو،میش و بره نام برد.

موقع چرا

معمولاً گوسفند از اوایل فصل بهار قادر به انتقال به چراگاه می باشد و اگر چه انتخاب زمان انتقال در هر نقطه بستگی به شرایط آب و هوایی، ارتفاع، نوع خاک و بالاخره نوع گیاه دارد ولی توجه به دو نکته لازم و ضروری است. اولاً آن که گیاهان سمی در بهار زودتر از سایر گیاهان ظاهر می شوند و پیش چرای گوسفند در این مناطق می تواند باعث تلفاتی در گله گردد. ثانیاً هنگامی می توان از چراگاه استفاده نمود که ارتفاع ساقه های علوفه دست کم به ۱۰ تا ۱۲ سانت رسیده باشد. با این ترتیب هر قدر در عقب انداختن چرا به اواسط بهار سعی شود در حفظ و نگهداری مرتع تلاش بیشتری مبذول گردیده.

ظرفیت چرای مرتع

بر حسب تعریف، حداکثر تعداد گوسفندی که می تواند در در هر سال در محدوده خاصی و در مدت معینی چرا کند و سطح تولید مرتع از نظر کمیت و کیفیت تغییر نکند ظرفیت چرای مرتع نامیده می شود.
مدت معین چرا از نظر آنکه در سطح تولید مرتع تغییری حاصل نگردد در ایران به صورت متوسط حدود ۱۰۰ روز است.
بر اساس آخرین آمار تعداد دام موجود در کشور حدود ۸۰ میلیون واحد دامی است و که از این تعداد با توجه به ضریب وابستکی انواع مختلف دام به مرتع حدودو ۵۰ میلیون واحد دامی کشور کاملاً وابسته به مراتع می باشند که براساس موجود حدود ۵/۳۵ میلیون واحد دامی اضافه در مراتع چرا می کنند یا به زبان دیگر میتوان گفت از مراتع موجود ۳ تا ۵/۳ برابر ظرفیت مجازبهره برداری می شود که این باعث تخریب و کاهش مراتع می گردد.

شناسایی و قضاوت گوسفند

ابتدا باید هدف از پرورش را مشخص نمود سپس نژاد را انتخاب کرد.معمولاً دو صت را با اولویت قرار دادن یکی از آنها در نظر می گیرند.(مانند زیر)

صفت اصلی
صفت فرعی

گوشت
پشم

پشم
گوشت

گوشت
شیر

شیر
پشم

جایگاه و تجهیزات لازم برای پرورش گوسفند

پرورش گوسفند در مقایسه با پرورش گاو به تجهیزات و امکانات کمتری احتیاج دارد و در اکثر کشورهای دنیا گوسفندان در بیشتر ایام سال به صورت آزاد پرورش می یابند و در فصل زمستان و ایام نا مساعد هوا در محیط های بسته به سر می برند. گوسفند حیوانی است که تنها از کوران باد و رطوبت نامناسب رنج میبرد و در برابر بسیاری از تغییرات جوی بردبار و مقاوم است. پس از احداث جایگاه باید به دسترسی آسان آب توجه داشت چرا که آب نیاز اولیه است.

آغل

تقسیمات داخلی آن باید به گونه ای باشد که بتوان آن را با توجه به نیاز و شرایط تغییر داد، مثالاً اگر دامدار مایل باشد فضایی برای نگهداری گوسفندان داشتی فراهم کند با اندک تغییراتی آن را فراهم کند. از جمله مسایلی که باید در نظر داشت عبارتند از دیوار چینی مناسب و نامساعد برای رشد هرگونه انگل، کف سازی محکم بادوام، غیرقابل نفوذ و غیر لغزنده، سقف سبک، ارزان و غیر قابل نفوذ برای جانوران،بهاربند با حصاربندی مناسب که همان حیاط آغل است، وسایل غذاخوری مدرن و کارآمد، نور و تهویه مناسب.

جایگاه باز

جایگاه باز عبارت است یک ساختمان مسقف که از چهار طرف باز است در نمونه مدرن آن دیوارهای جانبی از عدل های کاه و کف را به صورت نرده ای می سازند. این نوع جایگاه در بیشتر کشورها برای میش های داشتی استفاده می گردد ، مساحت لازم برای هر میش بالغ حدود ۱ تا ۵/۱ مترمربع است و آخور و آبشخور به میزان لازم بر حسب تعداد گله تأمین می گردد.

جایگاه نیمه باز

عبارت است از یک ساختمان ساده که از سه طرف محصور شده و از یک طرف باز است و حیاطی در کنار دارد که گوسفندان در شرایط نامساعد جوی یا برای استرحت در قسمت مسقف بسر می برند.

قسمت های لازم دیگر

اتاق توزین دام، پشم چینی، بسته بندی پشم، ذخیره علوفه، توزین، نگهداری مواد کنسانتره و یا روزانه، محل تهیه غذای روزانه، نگهداری کود، نگهداری گوسفندان مریض، حمام دام، اتاق شیردوشی، اتاق کارگر و دفتر.

بلوغ و تولید مثل در گوسفند

بلوغ جنسی در بره نر، بستگی به عوامل متعددی دارد که به ترتیب عبارتند از وزن،سن،نژاد،آب و هوا،فصل تولد و غذا.
به نظر میرسد وزن حیوان بیش از سایر موارد در در این امر موثر باشد. احتمالاً مسئله تغذیه به این امر کمک می کند. به تجربه ثابت شده بره های پاییزه دیر تر از بره های بهاره به بلوغ می رسند. همچنین نژادهای درشت اندام دیرتر از نژادهای کوچک اندام به سن بلوغ میرسند. البته این صفت به خصوصیت نژادی هم مرتبط است. شرایط آب و هوا از نظردرجه حرارت و رطوبت در بلوغ بره ها موثر است. بطور کلی در شرایط ایران بره ها بین ۶ تا ۱۲ ماهگی به سن بلوغ رسیده و قادر به جفت گیری می باشند ولی از لحاظ بهره برداری و تولید نسل، از سن ۱۸ ماهگی به بعد مورد بهره برداری قرار میگیرند.

روش های پرورش گوسفند

۱٫ روش پرورش گوسفند نژاد خالص: دراین روش معمولاً فقط یک نوع نژاد خالص برای پرورش در نظر گرفته می شود و تمام مساعی در جهت تثبیت و تقویت نژاد مربوطه انجام می گیرد. قوچ های حاصله به مصرف کسانی که به صورت آمیخته گری به پرورش گوسفند پرداخته اند می رسد. این کار معمولاً سود اقتصادی چندانی ندارد و غالباً به صورت ذوقی یا توسط ارگان های دولتی انجام می گیرد. در ایران ایستگاه پرورش گوسفند عباس آباد مشد (۳۰ کیلومتری جاده سرخس) وابسته به سازمان دامپروری کل کشور از جمله مراکزی است که در از نژاد خالص بلوچی پرورش داده می شود.
۲٫ روش پرورش گوسفند به روش آمیخته گری: در اغلب کشور های دنیا از این روش برای پرورش استفاده می گردد. در این روش سعی می گردد دو نوع نژاد مطلوب مثلاً نژاد گوشتی و نژاد مناسب باروری با هم آمیخته می گردد و در نسل اول ژن های مطلوب ژن های ضعیف را کنار زده و بره حاصل از آمیزش این دو نژاد خالص بره ای خواهد بود که هم از لحاظ گوشتی و هم از لحاظ باروری مطلوب است ولی در نسل بعدی ژن های مطلوب ضعیف شده و ژن های نامطلوب غالب می گردد.
۳٫ روش پرورش گوسفند در مزرعه: این روش نمونه ای از روش فشرده است که به جز مناطق عشایری ایران در بیشتر مناطق روستایی معمول و متداول است منظور اصلی در این روش اول تولید و فروش بره و در مرحله دوم تولید و عرضه پشم است. تعداد گله در این روش متغییر است و ممکن است بین ۶ تا ۵۰۰ رأس باشد. در این روش،نگهداری و مراقبت از گله بر عهده یک یا دو نفر مراقب است که کارهای دیگری هم در مزرعه دارند لزا در این روش توجه کافی به گله مبذول نمی گردد.
۴٫ پرورش گوسفند به روش چرای آزاد: از این روش که به نام روش گسترده و یا متحرک نیز خوانده می شود در مناطقی استفاده می گردد که از آب و هوای معتدل برخوردار است و در مجاورت مراتع وسیع و پربار قرار ارند.در این روش در بیشتر کشورهای خارجی و مناطق عشایری ایران استفاده می گردد.
۵٫ پرورش وسفند به روش چرای نیمه آزاد: شکل دیگری از روش فوق است در این روش از آغل برای نگهداری بره ها و گوسفندان در طول شب و فصول نامساعد سال یا به منظور پراربندی استفاده می گردد.
۶٫ روش پرورش گوسفند به منظور پرواربندی: دراین روش بره هایی به منظور پرواربندی خریداری می گردد و با جیره غذایی مناسب برای فروش آماده میگردند. قیمت خرید بره ها حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد کل مخارج پرواربندی را با توجه به مرگ ومیر های احتمالی تشکیل می دهد.

تولیدات عمده گوسفند

تولیدات عمده گوسفند عبارت است از : گوشت،پشم و چرم.

کتاب پرورش گوسفند دکتر سعادت نوری

نژادهای شاخص گوسفند ایرانی::طرح توجیهی پرورش گوسفند صنتعی

« معرفی ۲۷ نژاد شاخص گوسفند بومی در ایران به همراه نژاد رومانف روسی »

 

به همراه راهنمایی برای دریافت طرح توجیهی پرورش گوسفند صنتعی

با منبع تامین علوفه به روش هیدروپونیک و ارگانیک

 

حضرت رسول (ص) :

بهترین مال؛ گوسفند است و پس از کشاورزی، بهترین ثروت؛ گوسفندداری است.

 

ایران از نظر رتبه بندی در شاخص‌های جهانی محصولات دام در سال ۲۰۰۸، دارای رتبه بندی به شرح زیر است:

ردیف

نوع محصول

رتبۀ ایران در دنیا

۱

گوشت گوسفند

۴

۲

گوشت بز

۷

۳

گوشت طیور

۹

۴

عسل

۱۰

۵

گوشت گاومیش

۱۳

۶

تخم مرغ

۱۳

۷

گوشت شتر

۱۹

۸

شیر

۲۱

۹

گوشت گاو

۳۱

 

 

امروزه بیش از ۲۰۰ نژاد متفاوت گوسفند در سراسر دنیا موجود است و بسیاری از این نژادها از لحاظ تولید اقتصادی اهمیت چندانی ندارند و بیش از سه چهارم صنعت گوسفندداری دنیا، فقط متکی به ۱۰ تا ۲۰ نژاد شناخته شدۀ گوسفند است.

گوسفند از جمله دام‌هایی است که می‌تواند آب و هوای متغیر و خشک را تحمل کند و با فقیرترین علوفه و غذاها به رشد خود ادامه دهد. از طرفی، گوسفند در مقایسه با سایر دام‌ها به جیرۀ نگهداری کمتری احتیاج دارد و بیشترین غذایی را که مصرف می‌کند صرف تولید و رشدونمو خود می‌نماید. بطورکلی گوسفند یک دام چندمنظوره می‌باشد و بخصوص از نظر تولید گوشت، پشم، پوست و شیر مورد توجه است. صفت تولید مثل به موازات میزان تولید گوشت از جلمه صفات مهم اقتصادی بشمار می‌آید. بدین ترتیب بازده تولید مثل، از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردار می‌باشد. زیرا با ازدیاد تعداد بره‌هایی که به وسیله میش زائیده می‌شود، مخارج هزینه‌های تولید پائین می‌آید. به همین دلیل سعی و کوشش بر این است که دو و چند قلوزایی در گوسفندان ازدیاد یابد. پشم یکی دیگر از محصولات گوسفند می‌باشد که با توجه به نوع و کیفیت الیاف تشکیل دهندۀ آن، در صنعت فرش و نساجی مورد استفاده و بهره برداری قرار می‌گیرد. بطورکلی تولید گوشت ۸۰-۷۵% و تولید پشم ۲۵-۲۰% کل عایدی پرورش دهندگان گوسفند را تشکیل می‌دهد. شیر گوسفند از لحاظ چربی و پروتئین غنی تر از شیر گاو است ولی حجم تولید شیر گوسفند کم می‌باشد اما به دلیل کیفیت بالا، از قیمت بیشتری نیز برخوردار است.

گردآوری: شرکت تعاونی تحقیقاتی مهندسی مدیتک

مرداد ماه ۱۳۹۰ – اصفهان

گوسفند افشاری

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

قهوه‌ای روشن، تا تیره و بندرت سفید

پراکنش:

گوسفند افشاری در وسعتی قریب به ۰۰۰,۲۰ کیلومتر مربع در بین استان زنجان و قسمتی از استانهای آذربایجان‌ غربی و آذربایجان شرقی و کردستان پراکنده است.

‌جمعیت:

بالغ بر یک میلیون رأس می‌باشد.

رنگ:

رنگ غالب در گوسفندان بالغ قهوه‌ای متمایل به قرمز یکدست، بدون لکه با دامنه تغییرات از قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره متمایل به سیاه می‌باشد و رنگ بدن بره‌ها در بدو تولد قهوه‌ای متمایل به سیاه بوده و به تدریج با افزایش ‌سن رنگ بدن روشن‌تر می‌گردد.

خصوصیات ظاهری:

گوشها معمولا به صورت افتاده و بزرگ بوده، لیکن گوسفند افشاریِ نیم گوش و بدون گوش نیز دیده می‌شود. قوچ و میش هر دو فاقد شاخ می‌باشند. روی بینی در قوچها اکثرأ انحنا وجود دارد و در میشها صاف یا دارای انحنای کمی است‌. گردن در میشها دراز بوده و در قوچها قوی و ضخیم می‌باشد. دنبه در گوسفند افشاری دو لپی بوده و به صورت سفره‌ای و پهن می‌باشد. گوسفند افشاری جزو گوسفندان سنگین ‌دنبه کشور محسوب می‌گردد. دنبه در این حیوان معمولا دارای شیب خاصی است که از ناحیه کمر حیوان شروع‌ می‌شود و حالت افتادگی را به دنبه می‌دهد.

دنبالچه دارای پشم، بدون ذخیره چربی بوده و برجستگی دنبالچه از نمای جانبی چندان قابل مشاهده نیست‌. دنبالچه ممکن است گاهی درازتر از دنبه باشد. گوسفند افشاری جزو گوسفندان بلند قد محسوب می‌گردد و بیومتری‌های انجام شده نشان می‌دهد که ارتفاع کمر در این حیوان قدری بلندتر از ارتفاع جدوگاه می‌باشد و دست و پا از ظرافت خاصی برخوردار است که حیوان را قادر به ‌راه پیمایی در کوهستان و مناطق سنگلاخی می‌نماید. سطح پشت، گردن، دنبه و دنبالچه در این حیوان غالبأ پوشیده از پشم بوده، لیکن زیر گردن، زیر شکم، دست و پا و صورت فاقد پشم است و از موهای زبری که رنگ آنها تیره‌تر از رنگ پشم حیوان است پوشیده شده است‌. از نظر کمیت و کیفیت پشم در مقایسه با سایر گوسفندان بومی استان، متفاوت و از نظر ظرافت الیاف با گوسفندان مغانی، قزل و بختیاری مشابه بوده و دارای پشم ضخیمی می‌باشد که در صنعت قالی بافی استان زنجان از آن استفاده می‌کنند.

 

خصوصیات تولیدی:

۱- میانگین وزن تولد بره نر: ۳۵/۴ کیلوگرم

۲- میانگین وزن تولد بره ماده: ۴ کیلوگرم

    ۳- میانگین وزن پایان شیرخوارگی بره نر: ۵/۲۹ کیلوگرم

    ۴- میانگین وزن پایان شیرخوارگی بره ماده: ۵/۲۶ کیلوگرم

    ۵- میانگین وزن شش ماهگی بره نر: ۲۴/۴۱ کیلوگرم

    ۶- میانگین وزن شش ماهگی بره ماده: ۷/۳۸ کیلوگرم

    ۷- میانگین وزن پشم سالانه تولیدی در بره نر: ۶۴۱ گرم

    ۸- میانگین وزن پشم بره سالانه تولیدی در ماده: ۴۷۸ گرم

 

خصوصیات ژنتیکی:

 ۱- سرعت رشد بالای این نژاد بطوریکه جزء اولین گروه گوسفندان گوشتی کشور و هم ردیف گوسفندان بختیاری، ماکویی و مغانی

      قرار گرفته است‌.

 ۲- تولید شیر خوب و پرچرب این گوسفند که باعث ‌شده است جزء گوسفندان دو منظوره گوشتی - شیری قرار بگیرد.

 ۳- سازگاری و عادت پذیری آن با شرایط آب و هوایی مناطق سردسیر.

 ۴- قدرت راه پیمایی و کوه پیمایی خوب این نژاد بطوریکه قادر است فاصله ۱۰۰ کیلو متری بین ییلاق و قشلاق را براحتی طی

      نماید.

 ۵- بالا بودن نسبی دو قلو زایی این نژاد نسبت به سایر نژادهای گوسفند استان زنجان و کشور

 ۶- مقاومت گوسفند افشاری در مقابل امراض انگلی داخلی و خارجی

 ۷- بالا بودن ضریب تبدیل و داشتن بازده اقتصادی مطلوب

 

گوسفند بلوچی

نژاد:

پشمی – گوشتی

رنگ:

سفید یکدست با لکه‌های سیاه دور چشم، پوزه و مفاصل دست و پا

جمعیت گوسفند بلوچی در استان سیستان و بلوچستان:

۹۸۰,۴۰۰,۱ راس.

خصوصیات ظاهری گوسفند بلوچی:

بدن پوشیده از پشم سفید، نوع پشم ظریف بوده و اکثرا رنگ غالب این ‌نژاد سفید می‌باشد‌، گوش‌ها در نژاد بلوچی پهن و افتاده و بطور متوسط ۱۹ سانتیمتر طول و ۸ سانتیمتر عرض دارند. سر این ‌نژاد کوچک و نیم رخ صاف می‌باشد، اندازه دست و پا کوتاه و در قسمت بالای سم رنگ پشم سیاه می‌باشد، شکل بینی باریک و بدون انحناء و چین خوردگی است، پوزه کشیده و باریک می‌باشد.

میش‌ها بدون شاخ و قوچ‌ها شاخ دار و بدون شاخ دیده می‌شوند، دنبه در این‌ نژاد کوچک با دو نیم دنبه به هم چسبیده دیده می‌شود، چربی لاشه در این‌ نژاد نسبت به سایر نژادهای کشور بسیار کم می‌باشد.

خصوصیات تولیدی:

گوسفند بلوچی از شاخص‌ترین نژادهای بومی ایران است. بگونه‌ای که حدود ۳۰ % از از جمعیت گوسفندان ایرانی را در بر می‌گیرد.

منشاء این نژاد در ناحیه‌ای واقع در جنوب غربی پاکستان، شرق ایران و جنوب افغانستان بوده است.

گوسفند بلوچی، نژادی پشمی – گوشتی است و بسته به منطقه پراکندگی، به نام‌های منگالی، کرمانی، نائینی، یزدی، عراقی و کلکویی شناخته می شود. در مقایسه با دیگر گوسفندان ایرانی خصوصیات تولیدی این نژاد در برگیرنده میزان پشم تولیدی و میزان دوقلوزایی مناسب بوده است.

۱- وزن پایان شیرخوارگی بره‌های نر ۱۷ کیلوگرم و ماده‌ها ۱۳ کیلوگرم است.

۲- وزن شش ماهگی بره‌های نر ۲۴ کیلوگرم و ماده‌ها ۱۸ کیلوگرم می‌باشد.

۳- وزن یک سالگی گوسفند نر ۴۵ کیلوگرم و ماده‌ها تا ۳۶ کیلوگرم می‌باشد.

۴- افزایش وزن روزانه بره‌های نر ۱۳۰ گرم و ماده‌ها ۱۰۰ تا ۹۰ گرم می‌باشد.

۵- طول دوره شیر دهی در گوسفند ۱۰۰ تا ۹۰ روز

۶- میزان تولید شیر در هر شیر واری گوسفند ۳۰ کیلوگرم

۷- میانگین طول دوره آبستنی در گوسفند ۱۵۱- ۱۴۹روز می‌باشد.

۸- متوسط تولید سالیانه پشم گوسفند ۵/۲ کیلوگرم می‌باشد.

خصوصیات تولید مثلی:

۱- درصد باروری در گوسفند ۸۵ تا ۹۰ درصد، درصد زایش ۸۰ تا ۸۲ درصد

۲- درصد دوقلو زایی در گوسفند ۵ تا ۶ درصد

۳- درصد چند قلو زایی ۳ تا ۴ درصد

۴- فصل زایش از اواسط فصل زمستان شروع و تا اول فصل بهار ادامه دارد.

گوسفند بهمنی

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

سفید یکدست با لکه‌ها اختصاصی به رنگ سیاه اطراف چشم و پوزه.

خصوصیات ظاهری:

ریزجثه و بدن دنبه (دم دار) رنگ بدن سفید با تنوع شکری، نخودی و گاهی حنایی.

میانگین وزن:

قوچ ۴۵ کیلوگرم و میش ۶/۴۰ کیلوگرم.

 

گوسفند دالاق

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

در بدو تولید سیاه و قهوه‌ای تیره _ در هنگام بلوغ به رنگ شکری

پراکنش:

در استان گلستان

جمعیت:

حدود ۰۰۰,۱۰۰ است.

رنگ:

 قهوه‌ای تیره تا روشن است‌

خصوصیات ظاهری:

بدن کشیده، دست و پا بلند، بدون شاخ و گوشها بلند است، روی بینی قوس دار، حدقه چشم برجسته، پیشانی پوشیده از پشم، بالای جمجمه کمی برجسته، نیمرخ محدب، گردن پوشیده از پشم، دست و پا دارای قلم درشت است و دنبه متوسط، دنبالچه کوتاه با خمیدگی S مانند است.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره‌ها:                         ۸/۴ کیلوگرم

میانگین وزن ۳ ماهگی بره‌ها:               ۲۳/۵  کیلوگرم

میانگین وزن بلوغ:                                 ۴۵ کیلوگرم

 

 

گوسفند زل

‌نژاد:

گوشتی

     رنگ:

     سفید به تنوع شکری، نخودی و گاهی حنایی

پراکنش:

گوسفند زل ژنوتیپ منحصر به فردی داشته و تنها نژاد بی‌دنبه ایران می‌باشد. این نژاد را حد فاصل بین گوسفندان اهلی و وحشی می‌دانند که به جای دنبه دارای ‌دمی بصورت دنبالچه باریک متشکل از ۷ مهره است که به ندرت طول آن از ۱۰ الی ۱۲ سانتیمتر تجاوز می‌نماید. به لحاظ تنوع اقلیمی منطقه و نیز سازگاری گوسفند زل با اقلیمهای کوهستانی و کوهپایه‌ای بخش زیادی از روستائیان جنگل نشین و یا حاشیه جنگل اقدام به نگهداری از گوسفند زل می‌نمایند. این دام به دلیل نداشتن دنبه‌ و بلندی نسبی دست و پا و نیز سبک بودن وزن حیوان توانایی زیادی در راهپیمایی و پیمودن مسیرهای مرتفع دارد.

‌ جمعیت:

حدود ۵/۲ میلیون راس است.

رنگ:

از قهوه‌ای روشن تا تیره، سیاه نخودی و شکری دیده می‌شود.

خصوصیات ظاهری:

از نژادهای کوچک جثه ایرانی محسوب می‌شود، محصول پوست گوسفند زل بدلیل کوچکی و نازکی مرغوبیت چندانی ندارد. دنبه ندارد و به همین دلیل ذخیره چربی در بین بافت‌ها صورت می‌گیرد که باعث افزایش کیفیت و بازار پسندی‌ آن می‌شود. به جای دنبه زائده دمی باریک به طول ۱۰-۱۵ سانتیمتر دارد. دارای دست و پای کشیده و بدون پشم است که برای راهپیمایی مناسب می‌باشد.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره‌ها                          ۵/۲ کیلوگرم

میانگین افزایش وزن تا ۳ ماهگی بره‌ها    ۱۴۵  گرم

میانگین وزن بلوغ                                ۳۵ کیلوگرم

میانگین وزن پشم                              ۶/۱ کیلوگرم

گوسفند زل استان مازندران

جمعیت:

بالغ بر ۵/۲ میلیون راس می‌باشد.

اندازه گوش:

گوش در این نژاد معمولا کوچک و گاهی فاقد لاله گوش می‌باشد.

اندازه سر:

سر متوسط بوده و در قوچ بینی بصورت محدب و در میش بصورت صاف می‌باشد.

اندازه دست و پا:

دارای دست و پای کشیده بوده و بدون پشم بطول حدودی ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر می‌باشد که مناسب راهپیمایی است.

وضعیت شاخ:

میش فاقد شاخ بوده و قوچ دارای شاخ‌های قوی و پیچیده می‌باشد.

شکل و اندازه دنبه:

گوسفند زل دنبه ندارد و بجای آن دارای زائده دمی باریک به شکل مخروط وارونه به طول ۱۵- ۱۰ سانتیمتر می‌باشد. 

جنس ماده وزن

جنس نر وزن

خصوصیات تولیدی

۷/۲ – ۵/۲

۳-۸/۲

وزن تولد

۱۰-۱۲

۱۸-۱۳

وزن پایان شیرخوارگی

۲۲-۱۹

۲۵-۲۲

وزن شش ماهگی

۳۲-۲۷

۴۰-۳۲

وزن یک سالگی

 

میزان تولید شیر در هر دوره:        ۶۵- ۶۰ کیلوگرم

طول دوره شیردهی:                  حدود ۴ ماه

متوسط تولید پشم سالیانه:          قوچ ۲- ۷/۱ کیلوگرم      میش۷/۱ – ۵/۱  کیلوگرم

افزایش وزن روزانه در بره های نر و ماده: اصولا گوسفند نر بصورت پروار می‌باشد و حداکثر روزانه ۱۸۰ گرم افزایش وزن دارد.

میانگین طول دوره آبستنی حدود ۵ ماه می‌باشد. ۱۰ ± ۱۵۰ روز

 

خصوصیات  تولید مثلی:

درصد باروری :                      ۸۰-۷۵%

درصد بره زایی :                     ۷۵-۷۰%

درصد دوقلو زایی :                  ۱۵%

در دو فصل بهار و پاییز جفتگیری می نماید و فصل زایش آن بیشتر در پاییز و کمتر در بهار می‌باشد.

  

گوسفند زندی

‌نژاد:

پوستی – گوشتی

رنگ:

کبود تا سیاه  

پراکنش:

یکی از بهترین گوسفندان پوستی بوده و پوست بره آن جهت تولید البسه پوستی استفاده می‌شود. محل اصلی پرورش گوسفند زندی در منطقه ورامین، قم، شهریار، شمیرانات، دماوند، ری، ساوه و آشتیان‌ می‌باشد.

‌جمعیت:

حدود ۲ میلیون راس است.

رنگ:

رنگ بدن در بدو تولد کاملا سیاه بوده و پس از گذشت زمان (از ۶ ماهگی به بعد) بتدریج به سمت قهوه‌ای بور متمایل می‌شود و یا بر اثر تابش آفتاب رنگ پشم آنها به نقره‌ای متمایل می‌گردد.

خصوصیات ظاهری:

دنبه در این گوسفند گرد و کوچک بوده و دارای دنبالچه‌ای به شکل S بر روی آن می‌‌باشد. چربی زیر پوستی نیز در آنها در مقایسه با بسیاری از گوسفندان دیگر ایرانی کمتر می‌باشد. از مزایای ‌بسیار جالب این گوسفند عدم زرد شدن رنگ چربی پس از کشتار در معرض هوا می‌باشد که باعث افزایش ‌بازار پسندی گوشت می‌شود. مقاومت در برابر سرما و گرما، کم غذایی و هوای برفی و بارانی در این گوسفند بسیار شایان توجه می‌باشد. مجموعه مزایای شمرده شده باعث آن گردیده که این گوسفندان در سیستم کوچرو موفق ‌ترین‌ دام باشد. اکثر گوسفندان زندی گوش دار می‌باشند و در آنها نیم گوش و بدون گوش کمتر دیده می‌شود. یکی از بهترین ‌محصولات آن پوست بره‌های تازه متولد شده است که بخاطر داشتن جعد و در مجموع گلهای زیبا و متنوع پس از ذبح‌ و عمل آوری جهت تهیه انواع لباس مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره ها             ۷/۲ کیلوگرم

میانگین وزن بلوغ                     ۴۵ کیلوگرم

میانگین وزن پشم                   ۷/۱  کیلوگرم

 

 

گوسفند کردی خراسان

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

قهوه‌ای روشن تا تیره

جمعیت نژادی کردی:

حدود ۲۵% کل جمعیت گوسفند در استان خراسان بزرگ به تعداد ۸۳۵,۵۸۱,۳  راس.

معرفی خصوصیات ظاهری گوسفند نژاد کردی:

گوسفند کردی گونه‌ای از نژاد آواسی فلسطینی می‌باشد که در طبقه‌بندی گوسفندان ایرانی، جزء نژادهای بدن رنگین، دنبه دار، جثه متوسط طبقه بندی شده است.

موطن اصلی آن در ایران نواحی کوهستانی غرب کشور، ایلام و کردستان و شمال خراسان می‌باشد.

این نژاد از نظر تولید جزء نژادهای گوشتی- شیری است که دارای مدت پروار بندی طولانی می‌باشد. اما بره‌های کردی در دوران شیرخوارگی دارای سرعت رشد بسیار بالایی هستند به آنها نژاد پیش رس گفته می‌شود.

پشم این نژاد از نوع رنگین و زبر است که جهت بافت قالیچه، نمد و گلیم استفاده می‌شود.

رنگ کل بدن در بره های نوزاد یک دست بوده (سر و صورت، بدن و دست و پا) و از قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره متمایل به خرمایی و مشکی متغیر است. اما با افزایش سن رنگ سر و صورت و دست و پاها با رنگ آنها در بره گی یکسان بوده و تفاوتی نداشته و رنگ پشم بدن به تدریج روشنتر می‌شود.

سر گوسفندان این نژاد مثلثی شکل بوده و بالاتر از بدن قرار گرفته است.

این نژاد دارای پوزه‌ای کشیده پیشانی معمولا پوشیده از پشم و فاقد قوس بینی زیاد می‌باشد.

در این نژاد، میش‌ها بطور کلی فاقد شاخ بوده و تنها ۲% تا ۳% قوچها شاخ دار می‌باشد.

گوش‌ها در این نژاد بزرگ و نیمه افتاده هستند و اندازه‌ای حدود ۱۰ تا ۱۶ سانتیمتر دارند و درصد کمی از گوسفندان این نژاد دارای گوشهای بسیار کوچک و کوتاه می‌باشند که اصطلاحا به آنها کر گفته می‌شود.

فرم دنبه در این نژاد گرد و فاقد شکاف و تا حدی برگشته می‌باشد که به دنبالچه ختم می‌شود، در برخی از گوسفندان این نژاد انتهاء دنبالچه به شکل قلاب بوده بطوریکه انتهاء دنبالچه کمی به پایین متمایل شده است که اندازه دنبالچه حدودا ۵ سانتیمتر می‌باشد.

 

میانگین اوزان:

وزن یک سالگی kg

وزن شش ماهگی kg

وزن پایان شیر خوارگی kg

وزن تولد kg

جنس

۵۱

۳۹

۳۳

۶/۴

بره نر

۴۴

۳۵

۳۰

۴/۴

بره ماده

 

 

 

میانگین پشم  تولیدی سالیانه:

بره ماده gr

بره نر gr

قوچ gr

میش gr

 

۹۰۰

۹۵۰

۲۹۰۰

۱۹۰۰

متوسط سالیانه پشم

 

 

رکورد شیر تولیدی:

متوسط تولید  شیر هر دوره  ( لیتر )

طول دوره شیر دهی (روز)

۹۰- ۸۰

۱۲۰

 

 

افزایش وزن روزانه:

از شیرگیری به  بالا (گرم در روز)

تولد تا پایان شیرخوارگی  (گرم در روز)

۱۵۰- ۱۰۰

۲۵۰- ۲۰۰

 

 

وزن دنبه:

وزن دنبه در قوچ gr

وزن دنبه در میش gr

4000-   ۳۵۰۰

۲۵۰۰ -   ۲۰۰۰

 

 

خصو صیات تولید  مثلی:

میانگین دوره آبستنی

درصد دو قلو زایی

درصد بره زایی

درصد زایش

درصد باروری

فصل زایش

۱۵۰ روز

۱۱

۵/۹۸

۵/۹۰

۹۲

بهمن ماه

 

 

 

گوسفند سنجابی

‌نژاد:

گوشتی- پشمی

رنگ:

سفید یا نخودی (گوش‌ها، قسمتی از گردن و دست و پا دارای لکه‌های قهوه‌ای)  

پراکنش:

حد شمالی منطقه پراکنش این گوسفند، کوه شاه کوه و رودخانه قره سو است و تا دهات اطراف قصبه و روانسر ادامه می‌یابد. حد شرقی شامل کوه زنگلیان‌ کوه کماجار و کوه ویس و کوه خورین است.  حد غربی شامل کوه‌های ‌ولد بیگی و کوه بنی گز و ده‌های ونه رنگینه گوران و تختگاه و مله بگلر و سایر کوههای گوران است. حد جنوبی این‌ ناحیه شامل خطی است که به موازات تقریبأ شش کیلومتری شمال جاده کرمانشاه – قصر شیرین کشیده شده و کوهستان‌های برزه و چنار را شامل می‌شود. ناحیه زندگی ایل از دو قسمت دشت و کوهستان تشکیل می‌یابد.

خصوصیات ظاهری:

سنجابی گوسفندی دنبه دار با جثه‌ای بزرگ و دست و پایی بلند می‌باشد. رنگ صورت آن قهوه‌ای تا قهوه‌ای‌کمرنگ بوده و بدن از پشم بلند و نسبتأ سفید و ضخیمی پوشیده شده است. از لحاظ تولید جزء گوسفندان گوشتی و گوشتی – پشمی بوده و دارای تولید شیر مناسب می‌باشند.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد                     ۵/۴ کیلوگرم

میانگین وزن شیرگیری            ۲۴/۰کیلوگرم

میانگین وزن پشم                  ۵/۲ کیلوگرم

 

گوسفند سنگسری

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

تنوع بسیار زیاد (از قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره)

پراکنش:

گوسفند سنگسری، مختص محلی است به همین نام که در شمال شهرستان سمنان واقع می‌باشد. ییلاق گوسفند سنگسری معمولا منطقه فیروزکوه، دماوند، شمیرانات و کرج می‌باشد و قشلاق آنها در حاشیه کویر سمنان و ورامین می‌باشد.‌

جمعیت:

حدود ۰۰۰,۱۰۰ راس است.

رنگ:

 این گوسفند در رنگهای سیاه  (بور) نخودی (شیوا) قهوه‌ای روشن و قهوه‌ای تیره و کبود دیده می‌شود.

خصوصیات ظاهری:

سنگسری گوسفندی است که دارای بدن جمع و جور و چهار قلم کوتاه و ظریف، دنبه نسبتأ کوچک و بدون‌ دنبالچه و یا دنبالچه بسیار کوچک است که به شکل برگشتگی انتهایی روی دنبه قرار دارد. قوچ‌ها و میش‌ها اکثرأ بدون ‌شاخ هستند و در نرها گاهی شاخ به شکل زائده‌ای کوچک نمایان می‌شود. بخاطر جثه کوچک و دست و پای ظریف، قدرت ‌راهپیمایی زیاد و مقاومت به عوامل محیطی یکی از بهترین گوسفندان گوشتی منطقه محسوب می‌شود.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره ها             ۳/۲ کیلوگرم

میانگین شیرگیری بره ها            ۲۴  کیلوگرم

میانگین وزن پشم                   ۷/۱ کیلوگرم

 گوسفند شال

‌نژاد:

گوشتی با گرایش تولید شیر مناسب.

رنگ:

در بدو تولید خاکستری سیاه و در بلوغ شکری متمایل به خاکستری.

پراکنش:

منطقه بوئین زهرا زادگاه اصلی گوسفند نژاد شال می‌باشد.‌ این نژاد به هیچ عنوان با مناطق کوهستانی سازگاری ندارد.

جمعیت:

حدود ۰۰۰,۱۴۰ راس در استان قزوین است.

رنگ:

رنگ پشم در نژاد شال در دوران شیر خوراگی سیاه بوده و بتدریج به قهوه‌ای و طوسی تبدیل می‌شود.

خصوصیات ظاهری:

وجود لکه سفید روی پیشانی که گاهی تا پشت سر ادامه می‌یابد، محدب بودن نیم رخ بینی و وجود منگوله در زیر گلو و گاهی بر روی گوش برخی از گوسفندان از علایم ‌ظاهری خاص این نژاد می‌باشد . همچنین وجود دنبۀ بزرگ که عمومأ تا بالای مفصل خرگوشی قرار دارد و گوشهای بزرگ آویزان و بی مو بودن سر و پاها و محوطه زیر شکم از دیگر خصوصیات این نژاد می‌باشد.

سر حیوان کم و بیش طویل، حدقۀ چشم برجسته و پوزه‌ها کلفت بوده، چشم‌ها نسبتأ درشت، پیشانی صاف و کوتاه و نیز هر دو جنس فاقد شاخ می‌باشد.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره ها             ۳/۵ کیلوگرم

میانگین بلوغ                           ۶۵ کیلوگرم

میانگین وزن پشم                    ۱ کیلوگرم

دوقلوزائی                               ۳۵%

 

گوسفند طالشی

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

نخودی تا سفید- تمام یا قسمتی از سر و صورت و انتهای دست و پا‌ها دارای لکه‌های قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره.

منشاء:

منشاء این گوسفندان منطقه طالش گیلان بوده و از جنوب طالش تا آستارا و ارتفاعات حیران و دهات کوهستانی این منطقه پراکنده هستند. این گوسفندان شبیه گوسفندان زل بوده ولی از نظر جثه بزرگتراند و درارای دنبۀ کوچکی‌اند. در کل تصور بر این است که این گوسفندان بر اثر دو رگ ‌گیری طبیعی یا عمدی بین گوسفندان زل و مغانی که از نظر منطقه زیست همسایه آن می‌باشد به وجود آمده باشند.

گوسفندان اتابای (یا نیم دنبه ترکمنی):

بر خلاف گوسفندان طالشی که در مرز غربی منطقه زیست زل نگهداری می‌شوند، گوسفندان اتابای در مرز شرقی منطقه زیست زل و در محل تلاقی آن با گوسفندان دنبه‌دار ترکمنی نگهداری می‌شوند. گوسفندی است نخودی رنگ و بسیار درشت‌تر از زل که در مناطق خشک بخوبی می‌توان مقاومت نماید و تصور می‌شود از دو رگ گیری بین زل و ترکمنی به وجود آمده باشد.

 گوسفند عربی

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

عموم بدن سفید شکری، با تنوع نخودی، قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره.

پراکنش:

از نظر پراکندگی، گوسفند عربی بومی حاشیه غربی و جنوبی منطقه خوزستان است. برخی از محققین عقیده دارند گوسفند آواسی در حقیقت همان گوسفند اهوازی یا عربی می‌باشد.

جمعیت:

حدود ۰۰۰,۴۰۰ راس است.

رنگ:

 بدن به رنگهای سفید، سفید مایل به زرد و قهوه‌ای است که ممکن است روشن یا تیره باشد.

خصوصیات ظاهری:

روی سر بعضی از گوسفندان عربی دسته‌ای از پشم به نام کاکل وجود دارد در گوسفندان عربی پوزه کوتاه و دنبۀ ‌تقریبأ کوتاه و به شکل نیم دایره است. دارای دوتیپ شیری و گوشتی می‌باشد.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره ها             ۱/۴ کیلوگرم

میانگین وزن پشم                    ۱/۲ کیلوگرم

دوقلوزائی                               ۵%

گوسفند عربی استان خوزستان:

جمعیت گوسفند ثابت استان ۰۶۲,۴۱۲,۳  راس و جمعیت گوسفند عربی ۶۳۴,۸۷۶,۱ راس می‌باشد.

خصوصیات ظاهری:

رنگ بدن: سفید شکری – سیاه – قهوه‌ای و یا ترکیبی از رنگ‌های مذکور. معمولا فراوانی رنگ سفید در گله‌ها بیشتر است.

اندازه گوش:

متوسط

شکل بینی:

در گوسفند نر (قوچ) برآمده و خمیده است.

شکل پوزه:

نسبتا پهن است.

وضعیت شاخ:

اکثر گوسفندان نر‌ نژاد عربی دارای شاخ می‌باشند و تعداد کمی بصورت ته شاخ مشاهده می‌شوند. ماده‌ها اکثرا بدون شاخ هستند. در تعداد کمی از آن‌ها ته شاخ مشاهده می‌شود.

اندازه دنبه:

نسبت به سایر نژاد‌ها کوچک‌تر است، وزن آن ۵/۲ تا ۳ کیلوگرم

شکل دنبه:

در گوسفند یکی از عوامل تعیین کنندۀ ‌نژاد، دنبه است. دنبۀ نژاد عربی، مدور با دنبالچه شکل معمولا تا بالای مفصل خرگوشی.

شرح

ماده

نر

طول دنبه

۵/۲۸

۵/۳۱

عرض دنبه

۱/۲۳

۶/۲۹

طول دنبالچه

۱/۱۵

۲/۱۶

 

 

خصوصیات وزنی :

وزن تولد (kg)

وزن پایان شیرخوارگی (kg)

وزن ۶ ماهگی

(kg)

وزن یکسالگی (kg)

افزایش وزن روزانه (gr)

وزن بلوغ

ماده

نر

ماده

نر

ماده

نر

ماده

نر

ماده

نر

ماده

نر

۱۹/۳

۲۷/۳

۹۲/۲۳

۱/۲۵

۸/۲۹

۷/۳۲

۳۵

۷/۳۷

۱۹۰

۲۱۰

۱/۴۸

۲/۶۲

 

میانگین دوره آبستنی :          ۱۴۷ تا ۱۵۵ روز  

متوسط تولید پشم :               ۸/۱ تا ۸/۳ کیلوگرم

 

خصوصیات تولید مثلی :

درصد باروری

درصد بره زایی

درصد زایش

درصد دو قلو زایی

درصد چند قلو زایی

فصل زایش

بهاره

پاییزه

۵۴/۷۴

۷۶

۷۵

۳/۳

- – -

بهمن و اسفند

مهر و آبان

زایش پاییز بیشتر است.

 

گوسفند فراهانی

‌نژاد:

پشمی – گوشتی

رنگ:

سفید متمایل به نخودی با لکه‌های سیاه رنگ دور چشم، گوش‌ها، پوزه و مفاصل دست و پا. رنگ بدن سفید متمایل به نخودی بوده و اطراف پوزه، دور چشم و گاهی اشک ریزها و اطراف گوشها و انتهای ‌دست و پا دارای لکه‌های سیاه رنگ است‌.

پراکنش:

محل پرورش این نژاد در شهرستان‌های آشتیان، فراهان و اراک می‌باشد.

خصوصیات ظاهری:

گوسفندان این نژاد دارای سر و گوش کوچک و هر دو جنس فاقد شاخ می‌باشند. دنبۀ آنها گرد و یک تکه بوده‌ و دنبالچه گرد از وسط دنبه منشعب شده است. قالی‌های بافته شده از پشم این نژاد بدلیل مرغوبیت الیاف آن معروفیت زیادی در سطح کشور و حتی جهان دارد. متاسفانه به علت افزایش قیمت پوست و گوشت و پایین بودن قیمت پشم، گوسفنداران جهت بالا بردن درآمد و نیز به دلیل عدم آگاهی از عوارض ناشی از اختلاط نژادی، از قوچ‌های نژادهای پوستی یا گوشتی بسته به وضعیت‌ بازار و رونق هر یک از این محصولات و نوسانات قیمت‌ها استفاده می‌نمایند که نهایتأ سبب آمیخته شدن گوسفند فراهانی با گوسفندان دیگر شده است‌.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره‌ها              ۳ کیلوگرم

میانگین وزن پشم                    ۷/۰ کیلوگرم

دو قلوزائی                              ۵%

 

 

گوسفند فشندی

‌نژاد:

گوشتی – شیری

رنگ:

در بدو تولید قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره – در بالغین از کرم، کهربایی روشن و قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره.

جمعیت:

در حدود ۰۰۰,۲۵۰ راس.

پراکنش:

ییلاق این گوسفند در مراتع مرتفع طالقان، کندوان، کرج، شمیرانات و قشلاق آن در حاشیه دشت قزوین، اوجبلاغ و شهریار می‌باشد.

خصوصیات ظاهری:

گوسفند فشندی گوسفندی است با جثه متوسط که در رنگ‌های کرم، قهوه‌ای سیر، قهوه‌ای روشن و قرمز روشن ‌دیده می‌شود و معمولا چهار قلم، زیر شکم و سر حیوان رنگ تیره ‌تری دارند. سر دارای لکه سفید کوچک و با نوار سراسری است که گاهی روی پیشانی را می‌پوشاند. قوچ‌ها بعضأ شاخدار و برخی بدون شاخ هستند و میش‌ها غالبأ بدون شاخ می‌‌باشند.

این‌ نژاد از نظر مقاومت به ‌شرایط محیطی منطقه‌، سرعت رشد و تولید مثل دارای اهمیت بسزایی است. گوسفند فشندی مهمترین گوسفند شهرستان ساوجبلاغ تهران از لحاظ تعداد و پراکنش می‌باشد. این گوسفند شباهت زیادی به گوسفندان افشاری دارد.

دنبۀ نسبتا حجیم و دارای شکافی حدود ۵ تا ٧ سانتیمتر بوده و دنبالچه از بالای شکاف بطرف پایین افتاده است. تولید پشم کمی داشته که نسبتا ضخیم نیز می‌باشد. این گوسفند از نظر تولید شیر در منطقه معروف است بطوریکه می‌توان این گوسفند را گوشتی- شیری محسوب نمود.

بطور کلی این نژاد هم در دشت و هم در ارتفاعات قابلیت چرا و تولید دارد. گوسفندان فشندی که در دشت چرا می‌نمایند معمولا جثه درشت تری دارند. فشندی از نظر تولید گوشت و ضریب رشد نیز دارای اهمیت بوده و دارای بره های پیش رس بوده که بعد از شیرخوارگی بفروش می‌رسند.

 

 

 

 

 

  خصوصیات تولیدی :

ردیف

شرح

ماده

نر

توضیحات

۱

وزن تولد (kg)

77/3

29/4

 

۲

وزن پایان شیرخوارگی (kg)

65/24

4/26

 

۳

وزن شش ماهگی (kg)

31/35

50/37

 

۴

وزن یکسالگی (kg)

54/53

30/73

 

۵

طول دوره شیردهی

۱۳۲

- -

 

۶

میزان تولید شیر در هر دوره (kg)

100- 85

- -

 

۷

تولید پشم (یکسالگی) (kg)

1/1

5/1

 

۸

تولید پشم (بره) (kg)

5/0

7/0

 

۹

اندازه دنبه در حیوان بالغ

- -

- -

 

۱۰

افزایش وزن روزانه (gr)

112

152

بعد از ۴ ماهگی

۱۱

طول دوره آبستنی

۱۴۷

- -

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خصوصیات تولید مثلی:

ردیف

شرح

مقدار

۱

درصد باروری

۹۵

۲

درصد بره زایی

۱۰۸/۴

۳

درصد زایش

۲/۹۴

۴

درصد دو قلو زایی

۱۹-۱۲

۵

درصد چند قلو زایی

۵/۰

۶

فصل زایش

زمستان

 

 

میانگین اطلاعات بیومتری گوسفند بالغ فشندی:

ماده

نر

دور سینه

ارتفاع جدوگاه

طول بدن

دور سینه

ارتفاع جدوگاه

طول بدن

۳/۹۳

۷۱/۷۰

۶۰/۵۱

۶۹/۹۹

۷/۷۲

۶۱/۵۵

 

 

 

 

گوسفند قره گل سرخسی

‌نژاد:

پوستی – گوشتی

رنگ:

در بدو تولد سیاه و در بلوغ به رنگ خاکستری.

پراکنش:

نژاد قره گل از مهم‌ترین گوسفندان پوستی دنیا است که به خاطر مرغوبیت پوست آن از سایر نژادهای دیگر شهرت بیشتری دارد. پرورش این ‌نژاد در ایران بیشتر در سرخس، خراسان، فارس، قم و ورامین معمول است‌.

جمعیت:

حدود ۰۰۰,۳۰۰ راس است.

رنگ:

در سرخس و مشهد گوسفند قره گل سیاه رنگ بوده، بره‌های این‌نژاد تا یک سالگی کاملا سیاهند. بعد از یک سالگی به استثنای سر و گردن که سیاه باقی می‌ماند، قسمت‌های دیگر بدن به رنگ خاکستری مبدل می‌شود.

در بره‌های این ‌نژاد تا یکسالگی تمامی بدن به همین رنگ است، ولی بعد از یکسالگی سر و گردن به رنگ خاکستری باقی می‌ماند و قسمتهای دیگر بدن تبدیل به رنگ سفید می‌شود که از رنگهای مرغوب می‌باشد. گوسفند قره گل از نظر رنگ تنوع زیادی دارد، بطوریکه رنگهای سفید، خاکستری و قهوه‌ای روشن تا تیره در این ‌نژاد دیده شده است‌.

خصوصیات ظاهری:

کیفیت پوست بر اساس میزان جعد مو‌ها، رنگ، درخشندگی و براقی آن می‌باشد. از ماه چهارم آبستنی، موهای ‌روی پوست در جنین ظاهر می‌شود و این روند تا آخرین روزهای آبستنی ادامه پیدا می‌کند تا اینکه در موقع تولد مو‌ها تکامل پیدا می‌کنند. هر چه قدر بره‌ها زود‌تر ذبح شوند، درخشندگی و براقیت بیشتری روی پوست ظاهر می‌شود و مرغوبیت بیشتری دارد و هر چقدر از عمر بره‌ها بگذرد، ارزش پوست آن کمتر می‌شود. بطوریکه ۴ هفته بعد از تولد پوست فاقد ارزش است‌.

پوست بره‌ها تا ۴ ماهگی اول دوران جنینی فاقد طرح و پیچش خاصی است، اما در ماه ‌پنجم آبستنی گلهایی روی پوست ظاهر می‌شود و تا موقع تولد طرح این گل‌ها به حد تکامل می‌رسد. پس از تولد، این‌ گل‌ها بزرگ‌تر و به تدریج باز می‌شوند، بطوریکه از چهار هفتگی به بعد این نوع بره‌ها به دلیل باز شدن گل‌ها و محو شدن تدریجی آنها، ارزش پوستی ندارند. شکل گل‌های ‌روی پوست ممکن است، به صورت گل غلطانک یا به صورت حلقه‌ای و یا لوبیایی شکل باشد.

 

از نظر مشخصات نژادی به دو گروه تقسیم می‌شود:

۱- گوسفندان قره گل دنبه دار:

این گوسفند مانند سایر گوسفندان ایرانی و آسیایی جزو گوسفندان دنبه دار می‌باشد و ذخیره چربی زیادی در ناحیه خلفی آن جمع شده است و وزن دنبه گاهی به یک کیلوگرم می‌رسد. پوست قره گل دنبه‌دار از نظر مرغوبیت چندان حائز اهمیت نیست‌.

۲- گوسفندان قره گل دم دار:

این گوسفندان دارای دم هستند که به علت ذخیره شدن چربی در اطراف آن کاملا حجیم به نظر می‌رسد. شکافی در دم وجود ندارد و در انتها، شکل آن شبیه S دیده می‌شود. مرغوبیت پوست قره‌گل دم دار بیشتر از نوع دنبه دار می‌باشد. این ‌نژاد دارای سری متوسط و کشیده، ناحیه پیشانی و روی بینی کم و بیش برآمده، بینی فشرده و تنگ بوده و غضروف داخلی بینی پیچش و خمیدگی بیشتری نسبت به سایر گوسفندان پیدا کرده و این ساختمان باعث شده که‌ حیوان بتواند در محیط گرم و یا در مناطقی که گرد و غبار زیادی وجود دارد، کاملا مقاومت داشته باشد که این تغییر شکل تنها به خاطر سازش حیوان با محیط صورت گرفته است‌.

گوش‌ها نسبتأ بلند و حدود ۱۵ سانتی متر طول دارند و وجود شاخ در قوچ‌ها حتمی است‌. برجستگی خاصی در قسمت ناحیه کپل این‌ نژاد دیده می‌شود که از خصوصیات ‌ویژه آن است.

خصوصیات تولیدی:

میانگین وزن تولد بره‌ها:             ۳ کیلوگرم

 

 

گوسفند قزل

‌نژاد:

گوشتی – شیری

رنگ:

عموم بدن قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره با تنوع رنگ قرمز

جمعیت در استان آذربایجان غربی:

۰۰۰,۸۰۰,۱ راس.

خصوصیات ظاهری گوسفند قزل:

 

رنگ بدن

اندازۀ گوش (cm)

اندازۀ سر (cm)

اندازۀ دست (cm)

اندازۀ پا (cm)

شکل بینی

شکل پوزه

وضعیت شاخ

شکل دنبه

اندازۀ دنبه (cm)

قوچ

قهوه‌ای روشن تا تیرۀ متغییر و هرچه رنگ سردتر باشد، به تودۀ اصیل نزدیک و مطولب‌تر است.

۹×۱۵

۸/۲۶×۶/۱۳

۶/۴۵

۳/۴۷

-

-

-

-

۴۱×۳۹

میش

۵/۶×۱۶

۱۰×۲۲

۵/۴۵

۳/۴۶

-

-

-

-

۳۶×۳۵

بره

۷×۱۳

۹×۱۷

۵/۴۱

۵/۴۳

-

-

-

-

۳۰×۲۷

 

خصوصیات تولیدی گوسفند قزل:

 

وزن (Kg)

طول دورۀ شیردهی

مقدار شیر در دوره

مقدار پشم

(gr)

وزن دنبه

افزایش وزن روزانه در بره‌ها

میانگین دورۀ آبستنی

تولد

پایان شیرخوارگی

۶ ماهگی

۱۲ ماهگی

قوچ

 

-

-

-

-

-

-

۱۳۰۰

۱۸%

-

-

میش

 

-

-

-

-

۱۲۰ روز

Kg 80

800

10%

-

150 روز

بره

نر

۶۳/۴

۳/۲۳

۹/۳۳

۷/۴۱

-

-

۵۰۰

۱۳% وزن لاشه

۱۰۰ گرم پرواری

۹۳ گرم داشتی

-

ماده

۲۵/۴

۹/۲۱

۲/۳۲

۲/۳۸

 

خصوصیات تولید مثلی گوسفند قزل:

 

درصد باروری

درصد بره زایی

درصد زایش

درصد دوقلو زایی

درصد چند قلو زایی

قوچ

-

-

-

-

-

میش

۹۴

۱۱۱

۹۴

۱۱

-

بره

-

-

-

-

-

 

 

گوسفند قشقایی

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

در بدو تولید کاملاً قهوه‌ای و پس از ۶ ماهگی به رنگ شکری. (رنگ سر وصورت جلوی سینه، زیر شکم، دست و پا به رنگ قهوه‌ای) رنگ عمومی بدن، دام بالغ سفید بور، بور قرمز، ابلق سیاه و سفید ابلق بور. این نژاد عمدتا توسط عشایر ترک قشقایی نگهداری می‌شود و جمعیت خالص این نژاد در استان فارس حدود ۰۰۰,۲۵۰ راس می باشد.

خصوصیات نژادی:

سر به حالت کشیده و مثلثی، پوزه گرد و روی بینی کمی برجسته و پیشانی صاف تا کمی برآمده قوچ‌ها معمولا شاخ دار و میش‌ها بدون شاخ می‌باشند. گوش‌ها اغلب به حالت افتاده و بلند می‌باشد دست و پا اکثرا متوسط می‌باشد. دنبه گرد و کوتاه بوده و معمولا بالا‌تر از مفصل خرگوشی قرار می‌گیرد و از وسط دارای نیم چاک می‌باشد. دنبالچه صاف و بدون برگشتگی است.

رنگ بدن در بره‌گی از قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره متغیر است اما در زمان بلوغ رنگ بدن تغییر کرده و حالت روشن به خود می‌گیرد. 

میانگین وزن

سن

ماده

نر

۶۵/۳

۹۵/۳

تولد

۶۲/۲۱

۹۲/۲۲

سه ماهگی

۶۹/۳۰

۸۷/۳۲

شش ماهگی

۷۰/۳۵

۲۰/۳۹

یک سالگی

۱۲/۵۴

۰۸/۷۲

بلوغ کامل

 

    متوسط وزن پشم:

بره شش ماهه ۷/۰ کیلوگرم، میش بالغ ۰۵/۱ کیلوگرم و قوچ ۸۵/۱ کیلوگرم.

 

وضعیت تولید شیر در گوسفند ترکی قشقایی:

مدت شیر دهی                         ۱۰۲ روز

متوسط شیر تولیدی                   ۱۹۵ گرم روزانه

طول دوره آبستنی                    ۱۴۹ روز

 

خصوصیات تولید مثلی:

فصل زایش

درصد چند قلو زایی

درصد دوقلو زایی

درصد زایش

درصد بره زایی

درصد باروری

پاییز و زمستان

——

۳-۲

۸۵

۹۰

۹۶

 

 

گوسفند کبودۀ شیراز

‌نژاد:

پوستی- گوشتی

رنگ:

خاکستری تا سفید و تنوع رنگهای قهوه‌ای، سیاه، خاکستری و بور.

پراکنش:

گوسفند قره گل و کبوده شیراز به خاطر ارزش پوستی خود مشهور شده‌اند. این نژاد فقط در استان فارس آن هم در گوشه کوچکی از آن پرورش داده می‌شود  .

‌جمعیت:

حدود ۰۰۰,۱۹۰ راس است.

رنگ:

 گوسفند کبوده بطور کلی به سه رنگ کبوده، سیاه و قهوه‌ای دیده می‌شود که به ترتیب در محل به سوز، ملحه و بور معروف هستند. مقاومت گوسفندان سیاه نسبت به‌خاکستری و قهوه‌ای در برابر بیماریها و شرایط سخت محیط بیشتر می‌باشد.

 

گوسفند کردی

‌نژاد:

گوشتی

رنگ:

عموم بدن سفید نخودی با تنوع رنگ خرمایی روشن تا تیره وسیاه در قسمت‌های سر و صورت، گردن و گوش.

پراکنش:

 در مناطق کوهستانی کردستان بدلیل وجود مراتع درجه یک و مرغوب، دامداری بعنوان شغل اصلی محسوب شده ‌و بدلیل عدم وجود زمین‌های مسطح و آبی،کشاورزی بصورت دیم و در کنار دامداری مطرح می‌باشد. ‌

جمعیت:

۰۰۰,۲۰۰,۱ راس است.

خصوصیات ظاهری:

 گوسفند کردی دارای جثه متوسط، بدنی کشیده و با دست و پای بلند و قوی می‌باشد. این دام از نظر تولیدی، جزء گوسفندان گوشتی کشور محسوب می‌شود. این گوسفندان کلا در دو تیپ دشت و تیپ کوهستان دیده می‌شوند و هر تیپ نیز دارای فنوتیپ‌های خاص خود می‌باشد .

خصوصیات ظاهری:

گوسفند تیپ کوهستان:

در این تیپ رنگ بدن سفید مایل به شکری، سر و صورت و چهار دست و پا به رنگ سیاه و قه